AFD tại Việt Nam

 

Ảnh: Lưu vực sông Hồng - François CARLET SOULAGE - Noi Pictures

Giới thiệu về Việt Nam

Năm 2020, Việt Nam- hiện nằm trong số 15 nước đông dân nhất thế giới, sẽ vượt qua ngưỡng biểu tượng là 100 triệu dân. Vào năm đó, Việt Nam hy vọng gia nhập nhóm các nước phát triển.

Từ những năm đầu mở cửa kinh tế (quyết định được thông qua từ năm 1986 và thực hiện từ những năm 1990), Việt Nam, đất nước bị tàn phá qua 30 năm chiến tranh, đã trở thành « Con rồng kinh tế mới » ở Đông Nam Á : tăng trưởng trung bình ở mức gần 6% từ năm 1990, nhờ xuất khẩu tăng luôn ở mức 20%/năm và nhờ các luồng vốn đầu tư nước ngoài chảy mạnh vào trong nước, đã cho phép  tăng gấp đôi thu nhập bình quân đầu người (GDP) từ năm 2007 (920,5 đô la/người) đến năm 2013 (1,893 đô la/người). Cùng với sự phát triển này, Việt Nam đã hội nhập ngày càng sâu rộng vào môi trường kinh tế thế giới thông qua việc gia nhập ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) năm 1995 và gia nhập WTO (Tổ chức Thương mại thế giới) năm 2007. Chỉ trong hai thập kỷ, từ một đất nước nông nghiệp là chủ yếu với hình ảnh tượng trưng là người nông dân kéo cày trồng lúa, Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển biến đáng kể về kinh tế và con người. Đô thị hóa nhanh chóng và sự phổ biến các công nghệ thông tin và truyền thông mới cho những người dân có đủ trình độ để sử dụng những phương tiện này chính là những yếu tố mang tính chất quyết định.

Những thành công đã ghi nhận sẽ cho phép Việt Nam đạt được phần lớn các mục tiêu thiên niên kỷ cho phát triển. Nhất là, Việt Nam đã thành công giảm đáng kể tình trạng nghèo đói chỉ còn 7,6% vào năm 2013 so với 37,4% dân số vào năm 1998. Tuy nhiên, « Con Rồng » Việt Nam vẫn còn phải đi tiếp một chặng đường dài nữa để khẳng định tiến trình hòa nhập với các nước phát triển nhất của tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Người dân ở các vùng miền núi vẫn tiếp tục phải sống mà không được hưởng lợi từ những tác động tích cực của tăng trưởng kinh tế. Hệ thống điện hiện giờ đã bao phủ phần lớn lãnh thổ quốc gia nhưng hệ thống nước sạch vẫn chưa được như vậy. Nhiều thành phố vừa và nhỏ vẫn còn thiếu nước sạch. Hơn nữa, việc thiếu hệ thống vệ sinh xử lý nước thải đô thị làm gia tăng các nguy cơ nhiễm bệnh từ nguồn nước và ảnh hưởng xấu tới hoạt động kinh doanh du lịch của Việt Nam. Cuối cùng, mặc dù khu vực tư nhân của Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ từ đầu thế kỷ, Việt Nam vẫn còn mang dấu ấn của một nền kinh tế nhà nước tập trung trong đó Nhà nước vẫn có sự kiểm soát lớn và quá trình cải cách nền kinh tế này còn có nhiều khó khăn. Các chương trình quan trọng về tái cơ cấu và đơn giản hóa các ngân hàng quốc doanh và các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực công nghiệp đã được tiến hành nhưng chưa thể hiện rõ những tác động tích cực.

Sự phát triển của Việt Nam cũng kéo theo những thách thức mới : phải đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về năng lượng (gấp đôi tăng trưởng của thu nhập bình quân đầu người GDP), thích ứng các thành phố với sự gia tăng dân số và tình trạng di dân nông thôn, đào tạo 1 000 000 người lao động trẻ mới gia nhập thị trường lao động hàng năm, nâng cao năng lực sản xuất trong nước bằng cách cải thiện năng suất để cạnh tranh trong môi trường thương mại thế giới rộng lớn.

Bên cạnh đó, một yêu cầu cấp thiết đặt ra : chuẩn bị ứng phó với biến đổi khí hậu. Việt Nam, với 3.444 km bờ biển và hai vùng đồng bằng sông Mê Kông và sông Hồng với độ cân bằng không ổn định, nằm trong số những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi sự nóng lên của khí hậu. Nếu không được trang bị đầy đủ để đối phó với biến đổi khí hậu thì những nỗ lực của Việt Nam trong công cuộc xóa đói giảm nghèo và phát triển đất nước sẽ phải xem xét lại, bởi những người nghèo nhất, đặc biệt là người dân nông thôn, sẽ là những đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất do các hệ quả nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.

Các nguyên tắc hoạt động tài trợ

Việt Nam là một trong những nước đầu tiên nhận được tài trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD).

Từ một vài năm nay, AFD đề xuất với các doanh nghiệp nhà nước vững chắc và có tự chủ, các sản phẩm tài chính tín dụng không có bảo lãnh của Chính phủ cho phép các doanh nghiệp này tài trợ dài hạn các dự án phát triển, mà không làm tăng mức nợ công của Việt Nam. AFD là tổ chức đầu tiên phát triển các sản phẩm này.

Hoạt động của Cơ quan Pháp triển Pháp tại Việt Nam thúc đẩy sự phát triển bền vững nhằm giữ gìn môi trường và đảm bảo công bằng xã hội trong tiếp cận với các thành quả của tăng trưởng. Chiến lược hoạt động của AFD mà AFD đã hợp tác xây dựng với các cơ quan Chính phủ Việt Nam cho giai đoạn 2013-2015, tập trung vào ba định hướng :

-    Hỗ trợ phát triển đô thị :  Hỗ trợ nâng cao chất lượng dịch vụ công tại các vùng đô thị, nhất là trong lĩnh vực giao thông vận tải, nước sạch và năng lượng, là lĩnh vực được tài trợ thông qua các khoản vay dành cho Nhà nước và vay trực tiếp cho các quỹ đầu tư đô thị của địa phương, hoặc các khoản vay dành cho các doanh nghiệp nhà nước, hoặc thậm chí cả các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các dự án đầu tư theo hình thức quan hệ đối tác công – tư (PPP) thông qua công ty PROPARCO (công ty con của Tập đoàn AFD chuyên tài trợ cho lĩnh vực tư nhân). Có thể lấy ví dụ dự án tuyến tàu điện ngầm số 3 Hà Nội, dự án truyền tải điện cao thế Bắc – Nam, và các dự án nhằm cải thiện điều kiện sống của các tầng lớp dân cư đô thị và vùng ven đô. Các khoản tài trợ chủ yếu tập trung vào các dịch vụ cơ bản (nước, năng lượng, giao thông) với mục tiêu giảm thiểu các loại ô nhiễm.

-     Hỗ trợ quá trình hiện đại hóa khu vực sản xuất có tác động mạnh đến môi trường và xã hội : Hoạt động của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tập trung vào lĩnh vực đào tạo nghề (đào tạo theo chuẩn mực quốc tế), phát triển các định chế tài chính có tác động mạnh tới xã hội và môi trường, cụ thể là hỗ trợ cho Ngân hàng Hợp tác Việt Nam « Co-op Bank » và cho các Quỹ Tín dụng Nhân dân – « People’s Credit Funds » (ngân hàng hợp tác xã tương hỗ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở khu vực nông thôn và thành thị), hỗ trợ các công cụ tài chính vi mô (cải thiện khung pháp lý và quy định), hoặc  nâng cao chất lượng và năng suất các ngành sản xuất nông nghiệp đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bà con nông dân tham gia vào thị trường (cao su, chè, sữa, hoặc thủy sản).


-    Hỗ trợ Việt Nam trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu :  Trước những thách thức về khí hậu và sự cần thiết phải quản lý môi trường một cách bền vững, AFD hỗ trợ những chương trình lớn về quản lý nguồn nước và phòng chống lũ lụt (trong khuôn khổ các dự án hạ tầng thủy nông và quan trắc các vùng duyên hải tại các khu vực bị đe dọa nhiều nhất) và các chính sách công về giảm thiểu phát thải khí ga gây hiệu ứng nhà kính, thích ứng với các hậu quả lường trước được của biến đổi khí hậu. Ngoài hỗ trợ ngân sách cho chương trình chống biến đổi khí hậu quốc gia, các hình thức hỗ trợ khác cũng được triển khai để khuyến khích thát triển năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng.

Một chiến lược hoạt động mới giai đoạn 2016-2020 hiện đang được xây dựng. Chiến lược này sẽ được đưa ra thảo luận với các cơ quan chức năng của Việt Nam đặc biệt là Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Ngoài ra, AFD còn hỗ trợ các sáng kiến của xã hội dân sự : danh mục các dự án hiện nay của các Tổ chức Phi Chính phủ gồm có 10 dự án (trong đó 5 dự án quốc gia và 5 dự án đa quốc gia có hoạt động triển khai tại Việt Nam). Các lĩnh vực liên quan tới các dự án này là phát triển nông thôn, y tế, tài chính vi mô, môi trường, đào tạo nghề, hỗ trợ xã hội cho người dân khó khăn nhất.

Những kết quả cụ thể

1994 – 2014 : 79 dự án với tổng cam kết khoảng 1,617 tỷ euro
 30 triệu người thụ hưởng (gần 1/3 dân số Việt Nam)

-    Hỗ trợ phát triển đô thị:
18 dự án với số tiền cam kết là 619 triệu euro
        6.000 km đường giao thông được xây dựng hoặc được cải tạo
        3 triệu người được tiếp cận bền vững với dịch vụ nước sạch
Các khoản đầu tư được thực hiện trong các mạng lưới điện cho phép tăng gấp đôi công suất điện giữa miền Trung và miền Nam đất nước
30.000 người trong các khu dân cư nghèo được cải thiện và đảm bảo về nơi ở

-    Hỗ trợ quá trình hiện đại hóa khu vực sản xuất có tác động mạnh đến xã hội và môi trường
25 dự án với số tiền cam kết là 415 triệu euro
5 triệu hộ gia đình nông dân được hỗ trợ từ các khoản tài trợ của AFD
250.000 ha diện tích nông nghiệp được quy hoạch

-    Hỗ trợ Việt Nam trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu
36 dự án đã góp phần vào cuộc chiến chống biến đổi khí hậu với số tiền cam kết là 852 triệu euro
Giảm phát thải 2 triệu tấn khí CO2/năm

Kể từ năm 2009, 22 sáng kiến của các Tổ chức Phi Chính phủ Pháp được đồng tài trợ từ (trong đó 7 dự án tầm quốc gia và 15 dự án đa quốc gia có hoạt động triển khai tại Việt Nam) với tổng giá trị là 76 triệu euro và 26 triệu euro dưới dạng vốn viện trợ không hoàn lại của AFD.

AFD còn quản lý cả các dự án của Quỹ Môi trường thế giới Pháp ( FFEM ) tại Việt Nam. 

AFD tài trợ cho các sáng kiến của các Tổ chức Phi chính phủ (NGO) của Pháp bằng nguồn viện trợ không hoàn lại (từ 2008 đến nay, hơn 10 tổ chức phi chính phủ được AFD hỗ trợ) và phát triển, từ một vài năm nay, hoạt động thông tin, hỗ trợ tổ chức mạng lưới các Tổ chức Phi chính phủ của Pháp tại Việt Nam.

AFD cũng đề xuất với các đối tác nhà nước và tư nhân của mình một chương trình đào tạo ở bậc cao học thông qua trung tâm đào tạo của mình, CEFEB  (Trung tâm nghiên cứu tài chính kinh tế và ngân hàng).

Cập nhật cuối cùng vào tháng chín 2016

Test